Stan

Encyklopedia

prawo nazwa części składowej państwa związkowego, głównie w krajach obu Ameryk, np. w USA, Meksyku, Brazylii.
stan, stacja, gościtwa
(na zachodnim Pomorzu), w średniowieczu obowiązek utrzymania przejeżdżającego władcy, jego świty, dostojników i niższych urzędników, stanowiący powinność prawa książęcego;
stan kwantowy, stan kwantowomechaniczny,
fiz. podstawowe pojęcie używane w mechanice kwantowej do opisu układów kwantowych;
instytucja prawa wewnętrznego o charakterze nadzwyczajnym i skutkach tymczasowych, której wprowadzenie ogranicza określone konstytucyjne prawa i wolności obywateli oraz zwiększa ich obowiązki;
instytucja prawa wewnętrznego o charakterze nadzwyczajnym, przewidująca możliwość czasowego ograniczenia określonych praw i swobód obywatelskich, podobna do stanu wojennego;
hipotetyczny stan, w jakim miała znajdować się ludzkość, zanim powstała organizacja społeczna, w którym jednostki były zdane tylko na siebie;
stan trzeci, fr. Tiers-État,
warstwy społeczne Francji przed rewolucją francuską 1789–99 pozbawione praw politycznych: mieszczaństwo i chłopi;
instytucja prawa wewnętrznego o charakterze nadzwyczajnym, przewidująca możliwość czasowego ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności obywatelskich;
fiz. stan układu dwufazowego (jedno lub wieloskładnikowego), w którym właściwości fizyczne obu faz (będących w równowadze termodynamicznej) stają się identyczne;
fiz. stan układu fizycznego (np. jądra atomowego, atomu, cząsteczki) o najniższej możliwej wartości energii;
socjol. warstwa społeczna o charakterze zamkniętym;
bud. stan, w którym wznoszony obiekt ma ściany, stropy, dach, okna, ale nie ma żadnych elementów wykończenia (tynków, urządzeń sanitarnych, instalacji elektr. itp.).
fiz. stan układu termodynamicznego, który można opisać za pomocą zbioru niewielkiej liczby wielkości fiz. związanych z właściwościami makroskopowymi układu, takimi jak temperatura lub ciśnienie.
przygotowywany od X 1980 przez Sztab Generalny WP i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, wprowadzony został w nocy z 12 na 13 XII 1981 przez I sekretarza KC PZPR i premiera generała W. Jaruzelskiego oraz ministrów obrony narodowej i spraw wewnętrznych;
instytucja prawna uregulowana w III konwencji haskiej z 1907;
fiz. stan układu fizycznego o energii większej od energii stanu podstawowego;
cecha lasu określana przez strukturę drzew żywych o różnym stopniu uszkodzenia, ustalonym na podstawie ubytku aparatu asymilacyjnego (liści lub igieł);
prawo zespół cech określających sytuację osoby fizycznej w rodzinie (np. pokrewieństwo, przysposobienie, związek małżeński), a także (w szerszym znaczeniu) jej sytuację osobistą (np. płeć, wiek);
hydrol. wysokość zwierciadła wody w przekroju cieku, w zbiorniku wodnym lub studni pomiarowej, względem przyjętego umownie poziomu odniesienia (np. poziomu zerowego podziałki wodowskazu, punktu na powierzchni gruntu), wg którego dokonuje się pomiaru poziomu wody;

Ilustracje, multimedia

Tabele, zestawienia

Słownik języka polskiego

stan
1. «sytuacja, w której ktoś lub coś się znajduje»
2. «czyjeś usposobienie lub czyjś nastrój»
3. «wcięcie w pasie»
4. «część tułowia od ramion do talii»
5. «część ubrania od ramion do pasa»
6. «część ubrania w okolicy talii»
7. «część kraju będąca jednostką administracyjną i terytorialną w niektórych państwach federalnych»
8. «każda z warstw społecznych, na jakie dzieliło się społeczeństwo w państwach europejskich od XIII do XVIII w.»
9. daw. «grupa zawodowa»

• stanowy
stan cywilny «społeczno-prawna sytuacja człowieka w zależności od tego, czy pozostaje (czy nie) w związku małżeńskim»
stan kawalerski «kawalerstwo»
stan krytyczny «stan substancji, w którym gęstość jej pary i cieczy są sobie równe»
stan małżeński «małżeństwo»
stan nieważkości «brak grawitacji»
stan onejroidalny «zaburzenie przytomności, któremu towarzyszą omamy»
stan podgorączkowy «temperatura ciała nieco wyższa od normalnej»
stan skupienia materii «forma, w jakiej występuje dana substancja»
stan spastyczny «stan wzmożonego napięcia mięśni»
stan surowy «stan budowli, która ma już dach, ale nie jest wykończona»
stan trzeci «we Francji przed Wielką Rewolucją: mieszczanie i chłopi»
stan wody «wysokość zwierciadła wody w zbiorniku względem umownego poziomu stałego»
stan wojenny «sytuacja prawna wynikająca z zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa, polegająca na ograniczeniu praw i wolności obywatelskich»
stan wolny «bezżenność lub niezamężność»
stan wyjątkowy «sytuacja prawna, wynikająca z wewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa, polegająca na ograniczeniu praw i wolności obywatelskich»
stan wyższej konieczności «sytuacja, w której sprawca działa w celu uchylenia bezpośredniego zagrożenia»
akta stanu cywilnego «akta, księgi, w których wpisuje się dane dotyczące narodzin, zawarcia związków małżeńskich i zgonów»
departament stanu «ministerstwo spraw zagranicznych»
mąż stanu «wybitny polityk lub dyplomata»
podsekretarz stanu
1. «w Polsce: wysokie stanowisko państwowe stałego zastępcy i pomocnika ministra; też: osoba zajmująca to stanowisko»
2. «w niektórych krajach: zastępca sekretarza stanu»
racja stanu «zasada kierowania się interesem państwa, nadrzędna wobec wszystkich innych zasad i celów»
sekretarz stanu «tytuł niektórych ministrów, rzadziej wysokich rangą pracowników ministerstw»
tajemnica państwowa, tajemnica stanu «wiadomość, której ujawnienie osobom nieuprawnionym może narazić na szkodę bezpieczeństwo albo interesy państwa»
Trybunał Stanu «specjalny organ sądowy rozpatrujący zarzuty przeciw prezydentowi i członkom rządu w przypadku oskarżenia ich przez parlament o działalność sprzeczną z konstytucją»
urząd stanu cywilnego «urząd, w którym notowane są narodzenia, zgony, małżeństwa i rozwody obywateli»
urzędnik stanu cywilnego «urzędnik prowadzący zapisy o stanie cywilnym, narodzinach, małżeństwie i śmierci obywateli»
więzień stanu «ważna osoba publiczna, więziona, gdyż stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa»
zamach stanu «próba przejęcia władzy w państwie siłą»
zdrada stanu «przestępstwo popełnione przez osobę sprawującą władzę polegające na działaniu na szkodę państwa»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia


E-BOOK na DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Poprawnej polszczyzny warto uczyć się przez całe życie!
Poznaj odpowiedzi językoznawców na najczęściej zadawane pytania.

18 najczęściej zadawanych pytań w internetowej poradni językowej PWN

Wyślij
Dzień Języka Ojczystego – pobierz darmowy e-book!