Państwo

Encyklopedia

wieloznaczny termin odnoszący się do: 1) struktury organizacyjnej społeczeństwa, porządkującej za pomocą aparatu administracyjnego działania jednostek i grup na podstawie norm przez siebie ustalanych; 2) organizacji grupy społecznej zajmującej pewne terytorium z władzą suwerenną na czele, związku politycznego, w którym władza prawomocna korzysta ze „środków panowania nad ludźmi” (M. Weber), lub „korporacji terytorialnej wyposażonej w bezpośrednią, samorodną władzę zwierzchniczą” oraz osobowość prawną (G. Jellinek). W obu ujęciach, podobnie jak w tym, w którym eksponuje się „gwarancyjny” charakter państwa, jako 3) struktury powołanej do ochrony uprawnień jednostek, odróżnia się państwo od społeczeństwa; inne znaczenie mają określenia państwa jako 4) „aktualizacji idei etycznej” (G.W.F. Hegel) lub 5) porządku prawnego, będącego strukturą normatywną, której organami są zarówno instytucje władcze, jak i obywatele (H. Kelsen).
w dawnej Polsce określenie wielkich magnackich dóbr ziemskich, zorganizowanych na wzór udzielnego państwa.
Państwo Kościelne, łac. Patrimonium Sancti Petri,
średniowieczne państwo w środkowych Włoszech, na którego czele stał papież, sprawując władzę monarszą.
państwo dobrobytu, państwo opiekuńcze, ang. welfare state Wymowa,
państwo stawiające sobie za cel zabezpieczenie obywateli przed ryzykiem wiążącym się z działaniem gospodarki rynkowej, przede wszystkim z ryzykiem utraty pracy, zdrowia, a także przed ryzykiem wiążącym się ze starością; także zespół instytucji państwowychdostarczających obywatelom świadczeń i usług społecznych.
państwo dysfunkcyjne, państwo upadłe, ang. failed state,
państwo stanowiące zagrożenie międzynarodowe ze względu na rozkład struktur państwowych, będące w stanie permanentnego i długotrwałego konfliktu wewnętrznego (wojna domowa, czystki etniczne).
Państwo Boże, łac. Civitas Dei,
wg św. Augustyna społeczność ludzi przeznaczonych do zbawienia w przeciwieństwie do potępionych (Civitas Terrena — państwo ziemskie);
Państwo Islamski (PI), Ad-Daula al-Islamijja, 2006–2013 Islamskie Państwo w Iraku, 2013–14 Islamskie Panstwo w Iraku i Lewancie,
muzułmańska (sunnicka) organizacja terrorystyczna;
państwo oparte na organizacji społeczeństwa w przymusowych korporacjach zawodowych zrzeszających pracodawców i pracowników;
państwo, w którym system prawny lub praktyka działania aparatu państwowego pozbawia obywatela ochrony przed organami bezpieczeństwa publicznego,
podmiot prawa międzynar. w ramach bryt. Wspólnoty Narodów;
państwo oparte na zasadzie skrajnego centralizmu, o rozbudowanym aparacie przemocy (zwłaszcza policji politycznej), ingerujące poprzez swój aparat kontrolny we wszystkie sfery życia społeczeństwa.
państwo związkowe, państwo federalne,
forma państwa wyodrębniona ze względu na strukturę organów państw.
nazwa i system polit. Francji w okresie II wojny światowej, → État Français, L’.
nauk. miesięcznik prawniczy, wyd. od 1946 w Łodzi, od 1947 w Warszawie;
Państwo Słowackie, Slovenský štát,
1939–45 nazwa (oprócz nazwy Rep. Słowacka) państwowości słowackiej pod zwierzchnictwem Niemiec.
forma państwa feudalnego, w którym ukształtowały się zamknięte grupy społeczne (stany): szlachta, duchowieństwo, mieszczaństwo;
Państwo Środka, chiń. Zhongguo, Czung kuo,
nazwa Chin używana przez Chińczyków.
forma państwa wyodrębniona ze względu na strukturę organów państw.
Seleucydów państwo, państwo Seleukidów,
królestwo hellenistyczne w zachodniej Azji, zał. przez Seleukosa I Nikatora;

Tabele, zestawienia

Słownik języka polskiego

miasto-państwo
1. «w starożytności: zespół terenów i osiedli zgrupowanych wokół miast, mający charakter odrębnego państwa»
2. «w średniowieczu, zwłaszcza w Italii: silne ekonomicznie miasto, mające charakter niezależnej republiki»
państwo I
1. «mężczyzna i kobieta jako para małżeńska»
2. «towarzystwo złożone z osób obu płci»
3. daw. «pan i pani jako gospodarze, chlebodawcy w stosunku do służby»
państwo II «zorganizowana politycznie społeczność zamieszkująca określone terytorium, mająca swój rząd i swoje prawa»
• państwowy • państewko
państwo buforowe «niewielkie państwo położone między rywalizującymi ze sobą mocarstwami, zmniejszające możliwość konfliktów między nimi»
państwo konstytucyjne «państwo, którego rządy oparte są na konstytucji»
państwo kościelne «terytorium będące pod państwowym zwierzchnictwem papieża»
państwo lenne «w feudalizmie: państwo mające ograniczoną suwerenność na rzecz innego państwa»
państwo młodzi «kobieta i mężczyzna w dniu swojego ślubu»
państwo niezaangażowane «państwo nienależące do żadnego bloku politycznego»
państwo opiekuńcze «państwo, w którym jest szczególnie rozwinięty system opieki socjalnej»
państwo policyjne «państwo, w którym rząd drastycznie ogranicza swobody obywateli poprzez działania policji i innych służb»
państwo prawa «państwo, w którym są przestrzegane prawa»
państwo unitarne «państwo, którego jednostki administracyjne i terytorialne podporządkowane są organom centralnym i nie mają autonomii»
Wielmożny Pan, Wielmożna Pani, Wielmożni Państwo «wyrażenia grzecznościowe dodawane przed nazwiskiem adresata listu lub przesyłki»
głowa państwa «osoba zajmująca najwyższe stanowisko w państwie»
granica państwa «powierzchnia pionowa przechodząca przez linię graniczną wyznaczoną na powierzchni ziemi, oddzielająca terytorium jednego państwa od innych państw»
Rada Państwa «w Polsce Ludowej: kolegialny, naczelny organ władzy państwowej wybierany przez sejm spośród posłów»
skarb państwa
1. «państwo jako podmiot stosunków prawnych, reprezentujący tę część własności państwowej, która nie pozostaje we władaniu innych państwowych osób prawnych»
2. «ogół zasobów finansowych państwa»
szef państwa «osoba stojąca na czele państwa»
teoria państwa i prawa «dyscyplina prawnicza zajmująca się podstawowymi zagadnieniami państwa i prawa»
terytorium państwowe, terytorium państwa «obszar podległy suwerennej władzy państwa»
Przeglądaj encyklopedię
Przeglądaj tabele i zestawienia
Przeglądaj ilustracje i multimedia